Labs UU

Labs Universiteit Utrecht

Voornaam en gezicht

Kunnen we iemands voornaam raden bij het zien van zijn of haar gezicht? Sommige onderzoekers denken dat je voornaam het beeld dat je van jezelf wilt uitstralen, kan beïnvloeden en dat je daarom niet alleen via je kleding maar ook via je gezicht laat zien wat je voornaam is. Anderen denken dat de fysieke mogelijkheden daarvoor te klein zijn en zeker niet je voornaam verraden. Dat gaan we onderzoeken in een experiment. Er worden een aantal gezichten getoond met steeds een viertal voornamen waaruit je moet kiezen. Als je het echt niet weet dan doe je dat willekeurig en is de kans dat je het goed hebt 25%. Als de hypothese correct is en je een goede intuïtie zou hebben, dan is die kans groter. Maar het resultaat hangt ook af van de namen waartussen je kunt kiezen. Daarvan gaan we het effect met je testen.

Gerrit Bloothooft
Vrijdag 29 september 11:00 - 16:00

Deel je taalkundige biografie

Bezoekers van het DRONGO talenfestival zijn geïnteresseerd in talen. Dit lab biedt de mogelijkheid voor bezoekers om hun eigen talenkennis te delen met anderen op het festival. Deelnemers worden gevraagd naar de talen die ze spreken, hoe ze die geleerd hebben en hoe ze de talen gebruiken in hun dagelijks leven. Daarnaast kunnen deelnemers ook vragen en thema's opgeven die ze graag in het onderzoek van de Universiteit Utrecht beantwoord willen zien.

Debbie Cole
Vrijdag 29 & zaterdag 30 september 

Arabisch digitaal

Het eerste wat een leerder van een nieuwe taal zich eigen moet maken, is de uitspraak ervan. De leerder moet niet alleen belangrijke klankverschillen kunnen onderscheiden, maar hij of zij moet deze ook zelf kunnen produceren. Iedere taal heeft haar eigen inventaris van klanken. Het Nederlands is rijk aan klinkers en tweeklanken (diftongen), maar heeft slechts 22 medeklinkers. Bij het Arabisch is de situatie omgekeerd: het Arabisch heeft slechts drie klinkers, maar 28 medeklinkers. Negen van die 28 medeklinkers heeft het Nederlands niet. Om het Arabisch goed en vloeiend te kunnen beheersen, moet een spreker van het Nederlands zijn of haar auditieve systeem (gehoorsysteem, inclusief het deel van de hersenen waar spraakherkenning plaatsvindt) ontwikkelen. Dit systeem moet getraind worden met betrekking tot zowel uitspraak (klankproductie) als begrip (klankperceptie). Daarom worden op de Universiteit Utrecht (specifiek voor de cursus Arabisch 1) digitale oefeningen ontwikkeld, waar studenten in een online leeromgeving mee aan de slag kunnen gaan. Op het DRONGO talenfestival 2017 kun je deze oefeningen zelf uitproberen! Hoe goed ben je in het onderscheiden van klanken die je voorheen waarschijnlijk nog niet kende?

Corné Hanssen
Vrijdag 29 september 11:00 - 16:00

Hoe goed is jouw Engelse oor?

Het luistertoetsje focust op het horen van verschillen tussen Engelse klanken (zoals bijv. man-men, had-hat, thin-fin). Hoe goed is jouw waarneming van deze Engelse klanken? Ik geef Engels op een middelbare school en mijn onderzoek focust zich op de vraag of deze luisteroefeningen leerlingen hun uitspraak verbetert. Tot nu toe zijn de resultaten veelbelovend!

Marlissa Hommel
Zaterdag 30 september 14:15 - 17:00

De TOS Quiz

In ons lab kom je meer te weten over taalontwikkelingsstoornissen (TOS). Je kunt ervaren hoe het is om TOS te hebben en je kunt je kennis testen. Er is informatie over onderzoek naar TOS van Hogeschool Utrecht en Universiteit Utrecht, waarbij diagnostiek en behandeling centraal staan.
Kinderen met TOS hebben moeite met spreken en begrijpen van taal. Ze beginnnen vaak later met praten dan andere kinderen, zijn slecht te verstaan, begrijpen instructies niet altijd en kunnen zich niet goed uiten omdat hun woordenschat en zinsbouw tekort schieten. TOS heeft gevolgen voor de sociale ontwikkeling en het volgen van onderwijs. 
TOS kun je niet zien. Het is een onzichtbare beperking en dat maakt het vaak eenzaam. TOS is nog relatief onbekend en wordt vaak verward met andere stoornissen, zoals dyslexie, stotteren, een algemene taalachterstand of autisme.

Gerda Bruinsma & Inge Klatte
Zaterdag 30 september 11:00 - 13:45

Er staat een paard in de gang

‘Er staat een paard in de gang’ is een prima zin. Je kunt ook zeggen ‘Daar staat een paard in de gang’, of ‘Hier staat een paard in de gang’. Zo kun je ook zeggen ‘Er zijn 26 letters in het alfabet’. Maar de zin ‘Daar zijn 26 letters in het alfabet’ klinkt gek, net als ‘Hier zijn 26 letters in het alfabet’. Waarom is dat?
 
Ook kun je niet zeggen ‘Er staat André van Duin in de gang.’ Waarom niet? 
 
Nog wat voorbeelden met het woordje 'er':
‘Maxima woont er.’
‘Maxima heeft er duizend.’
‘Maxima is er mee getrouwd.’
Betekent er hetzelfde in deze drie zinnen? Hoeveel soorten er zijn er?
 
Voor mensen die als volwassenen de Nederlandse taal leren, is het gebruik van het woordje er het moeilijkst van onze taal. Terwijl wij het niet op school geleerd krijgen. Hoe en wanneer (en wanneer niet) wij er moeten gebruiken kunnen we gewoon. In dit lab wordt je je bewust van de finesses van er. Lukt het jou om de regels van er op te stellen?

Franca Wesseling
Zaterdag 30 september 11:00 - 13:45

Tijd in vertaling

De studie van de betekenis van de verleden tijd, tegenwoordige tijd en voltooide tijd in talen als het Nederlands, Engels, Frans, Spaans, Duits is verzand in theoretische discussies, waarbij steeds met dezelfde bril naar dezelfde soort data gekeken wordt. Nieuwe ontdekkingen in dit domein zijn schaars, maar niet omdat we alle gebruiken in kaart hebben gebracht. Zo heeft de literatuur op dit moment bijvoorbeeld geen notie van, laat staan een verklaring voor, het feit dat het Engelse ‘Guys, guys, come and have a look! I found a baby panda!’ in het Nederlands vertaald wordt met de voltooid tegenwoordige tijd (de Perfect) ‘heb gevonden’ en niet met de onvoltooid verleden tijd (de Past) ‘vond’.

Digitale data in de vorm van vertaalcorpora maken hier het verschil: door intelligente corpustechnieken in te zetten kunnen we op een systematische manier op zoek gaan naar variatie die ons toegang verschaft tot de betekenis van werkwoordstijden. De inzichten komen van pas in educatieve conteksten (taalonderwijs), de vertaalpraktijk (professionele vertalers en automatisch vertalen), de computationele taalkunde (ontwikkeling van vertaal plugins, discourse annotatie methoden).

Henriëtte de Swart
Zaterdag 30 september 14:15 - 17:00

Luistertaal

Luistertaal is een vorm van meertalige communicatie waarin mensen met verschillende talige en culturele achtergronden beiden hun eigen taal blijven spreken en elkaar toch kunnen verstaan. Je vindt het in meertalige families, maar ook in internationale organisaties, bedrijven en het onderwijs (www.students.uu.nl/gw/luistertaal). Luistertaal is niet de oplossing voor elke situatie. Veel meer mensen maken ervan gebruik dan ze zich bewust zijn. In het LAB maak je kennis met luistertaal en leer je de voor- en nadelen. Zie ook: www.luistertaal.nl 

Jan ten Thije
Vrijdag 29 september 11:00 - 16:00

Herken je het accent?

Bezoekers van het DRONGO talenfestival kunnen hun kennis van taalvariatie binnen Nederland testen met een applicatie. Bezoekers krijgen via een koptelefoon stemmen te horen van sprekers met verschillende accenten (Brabants accent, Limburgs, Amsterdams, Gronings, enz.). Vervolgens moeten ze de afkomst van de spreker localiseren op een kaart van Nederland. De antwoorden worden vervolgens opgeslagen en gebruikt voor taalkundig onderzoek.

Anne-France Pinget
Zaterdag 30 september 11:00 - 13:45

Taal in de rechtszaal

Om taal te kunnen begrijpen, stellen mensen zich de beschreven situatie voor. Deze mentale voorstelling wordt een situatiemodel genoemd. We weten dat de woorden die we kiezen om een situatie te beschrijven ons situatiemodel kunnen beïnvloeden. Zo is ons situatiemodel voor ‘De auto’s knalden tegen elkaar op’ anders dan voor ‘De auto’s reden tegen elkaar aan’. De invloed van taal op het vormen van een situatiemodel kan echter nog subtieler zijn. In ons onderzoek kijken we naar hoe het gebruik van actieve (bijv. ‘Mark irriteerde Joe’) en passieve (bijv. ‘Joe werd geïrriteerd’ of ‘Joe raakte geïrriteerd’) zinnen ons situatiemodel en ons denken over een situatie beïnvloeden. We bestuderen deze effecten in een juridische context. 

Marijana Marelj, Marijn Struiksma & Anita Eerland
Zaterdag 30 september 11:00 - 13:45

De lingua franca van 15e eeuwse houtsneden

Met een beetje gevoel voor overstatement kun je de houtsnede zien als een van de oudste middelen van massacommunicatie. In dit lab maak je kennis met de kenmerkende beeldtaal van deze laatmiddeleeuwse prenten, en zie je voorbeelden van hoe ze als (massa)communicatiemiddelen gebruikt werden. Bovendien kun je zelf aan de slag om een ‘middeleeuwse’ houtsnede af te drukken. Het resultaat mag je meenemen naar huis!

Andrea van Leerdam
Vrijdag 29 september 11:00 - 13:00 en 14:00 - 16:30

Was het Nederlands in de 17e eeuw echt anders?

De zeventiende-eeuwse dichter Bredero schreef in een van zijn liefdesliedjes: ‘ik moet eenzaam zwieren, / en kruisen hier de straat’. Dat vinden wij tegenwoordig vreemd en misschien zelfs wel ‘verkeerd’ Nederlands: wij zouden er nu voor kiezen om ‘kruisen’ aan het einde van de regel te plaatsen. Maar stel je voor dat er had gestaan: ‘ik moet kruisen straat na straat’. Gaat het dan beter? En als het zinnetje u in een Sinterklaasgedicht zou worden aangeboden: strijkt u dan over uw hart? 
In het onderzoeksproject ‘Taaldynamiek in de Gouden Eeuw´ zijn wij geïnteresseerd in de rijke taal van zeventiende-eeuwers. In de Gouden Eeuw was het Nederlands opvallend gevarieerd: ‘kruisen de straat’ kon gemakkelijk naast ‘de straat kruisen’ voorkomen. Soms lijkt het alsof de zeventiende-eeuwers maar wat doen, maar dat is toch niet helemaal waar. Net als wij hadden de taalgebruikers van toen hun beperkingen. En evenals nu waren de grenzen van de taal flexibel en konden ze in sommige contexten worden opgerekt. Het lijkt erop dat zeventiende-eeuwse auteurs meer variatie aanbrachten in metrische teksten, zoals wij ons tegenwoordig ook in poëzie extra vrijheden kunnen permitteren. Het is misschien niet toevallig dat Bredero ‘ik moet … kruisen … de straat’ schreef in de vorm van een liedje.
Wij nodigen u uit om tijdens het DRONGO talenfestival bij ons langs te komen, de taalrijkheid van de Gouden Eeuw te ontdekken, en uw eigen taalintuïties met ons te delen: hoe verschilt uw taalgevoel met dat van Bredero?  
 
Marjo van Koppen & Feike Dietz
Zaterdag 30 september 14:15 - 17:00

Sabar: de trommeltaal van Senegal

Senegalese drummers dragen vaak geimproviseerde teksten voor terwijl ze spelen, de teksten reflecteren de betekenissen van het ritme. Anders dan in andere Afrikaanse tradities worden de trommels zelden gebruikt als vervanging van spraak. Dit lab gaat over Senegalese ritmes die talige grammatica regels hebben, met verwijzingen naar de rijke cultuur van de Senegalese meesters van de sabar trommel.

Yoad Winter
Zaterdag 30 september 14:15 - 17:00
Share by: